Samsun Meme Kanseri Tedavisi

Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerin denetimsiz biçimde çoğalarak kötü huylu bir kitle oluşturmasıdır. Çoğunlukla sütü taşıyan kanalların (duktus) ya da süt üreten bezlerin (lobül) iç yüzeyini döşeyen hücrelerden başlar.

Başlangıçta yalnızca birkaç milimetrelik bir odak olarak kalabilir; zaman içinde büyüyerek çevre dokuya ve koltuk altındaki lenf bezlerine ilerleyebilir. Bu ilerleme herkeste aynı hızda olmaz.

Hastalık, hücrelerin kanal içinde sınırlı kaldığı in situ biçiminden, çevre dokuya geçtiği invaziv biçimlere kadar geniş bir yelpazede görülür. İnvaziv duktal ve invaziv lobüler tipler en sık karşılaşılan gruplardır.

Patoloji incelemesi hangi tipin söz konusu olduğunu, hücrelerin normal dokudan ne kadar uzaklaştığını ve ne hızla bölündüğünü ortaya koyar. Bu bilgiler tedavi sıralamasını doğrudan etkiler.

Tümör hücrelerinin yüzeyindeki hormon alıcıları ile HER2 adı verilen proteinin durumu da tedavi yönünü belirleyen başlıklardandır. Bu özellikler patoloji raporunda ayrı ayrı bildirilir ve hangi ilaç tedavisinin işe yarayabileceğini gösterir.

Aynı boyutta iki tümör, taşıdıkları biyolojik özellikler farklıysa bambaşka tedavi planları gerektirebilir. Bu nedenle rapor beklenmeden kesin bir plan konuşulmaz.

Meme kanseri kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden biridir; erkeklerde ise nadir olmakla birlikte görülebilir. Erkeklerde meme dokusundaki sertlik ya da meme başı değişikliği yeterince bilinmediği için genellikle daha geç fark edilir.

Her iki durumda da değerlendirme aynı titizlikle yapılır, tedavi planı benzer ilkelere göre kurulur ve takip süreci aynı biçimde yürütülür.

Meme kanserinin en sık belirtisi, memede ya da koltuk altında elle hissedilen ağrısız bir sertliktir. Ancak hastalık erken evrede hiçbir belirti vermeyebilir; bu durumda yalnızca tarama görüntülemeleriyle fark edilir.

Ele gelen her kitle kanser değildir, buna karşın yeni ortaya çıkan her kitlenin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir. Bekleyip gözlemek, yalnızca hekim önerdiğinde uygun bir yaklaşımdır.

Aşağıda sıralanan bulgular kanser dışı nedenlerle de ortaya çıkabilir; birçoğu iyi huylu meme hastalıklarında görülür. Yine de bunlardan birini fark eden kişinin randevusunu ertelememesi, sürecin erken ve rahat ilerlemesi açısından önemlidir:

• Memede ya da koltuk altında yeni ortaya çıkan, sert ve elle oynatılamayan kitle
• Meme cildinde çekilme, gamzelenme veya portakal kabuğunu andıran görünüm
• Meme başında içe çekilme, yön değişikliği, kabuklanma ya da iyileşmeyen yara
• Meme başından kendiliğinden gelen, özellikle kanlı ya da tek kanaldan olan akıntı
• İki meme arasında yeni gelişen belirgin şekil, boyut veya sertlik farkı
• Geçmeyen ciltte kızarıklık, kalınlaşma ve bölgesel ısı artışı
• Koltuk altında büyümüş, sert ve haftalarca küçülmeyen lenf bezleri

Meme ağrısı tek başına kanserin tipik bulgusu değildir; çoğunlukla hormonal döngüyle ilişkilidir ve iki meme birden etkilenir. Buna karşın tek noktada sabit kalan, adet döneminden bağımsız süren ve giderek belirginleşen ağrı incelenmelidir.

Belirtilerin ne anlama geldiği muayene sonrası netleşir; gerekli görüntüleme buna göre planlanır ve sonuçlar birlikte yorumlanır.

Nadir görülen inflamatuar meme kanseri, ele gelen bir kitle yerine memenin tamamında kızarıklık, şişlik, sertleşme ve ısı artışıyla ortaya çıkabilir. Bu tablo emzirme dönemi dışında görülen meme iltihabıyla karışabildiği için ayırıcı tanı önem taşır.

Antibiyotik tedavisine beklenen yanıtı vermeyen görünümlerde ileri inceleme yapılması gerekir; gecikme tanının ertelenmesine yol açabilir.

Risk faktörleri, meme kanseri gelişme olasılığını artıran ancak tek başına hastalığa yol açmayan etkenlerdir. Risk taşımak hastalanmak anlamına gelmez; buna karşın bilinen hiçbir risk faktörü olmayan bir kişide de meme kanseri görülebilir.

Taramaların yalnızca risk grubuna değil belirli yaş aralığındaki herkese önerilmesinin nedeni budur. Risk değerlendirmesi tarama planını kişiselleştirmek için kullanılır.

Değiştirilemeyen etkenlerin başında yaş gelir; ilerleyen yaşla birlikte görülme sıklığı artar. Kadın cinsiyet, erken yaşta adet görmeye başlamak, geç menopoza girmek ve daha önce bir memede kanser öyküsü bulunması diğer başlıklardır.

Ailede meme ya da yumurtalık kanseri öyküsü, ilk muayenede ayrıntılı biçimde sorgulanan konulardandır. Akrabalık derecesi ve tanı yaşı da not edilir.

BRCA1 ve BRCA2 gibi kalıtsal gen değişiklikleri, meme kanseri riskini belirgin biçimde artırabilir. Ailesinde genç yaşta tanı almış birden fazla birey bulunan ya da her iki memesinde hastalık gelişen kişilerde genetik danışmanlık gündeme gelir.

Bu değerlendirme, tarama sıklığının ve koruyucu yaklaşımların kişiye özgü planlanmasına yardımcı olur; sonuçlar aile bireyleri için de yol gösterici olabilir.

Bir de yaşam biçimiyle ilişkili, üzerinde değişiklik yapılabilen etkenler vardır. Bunların denetlenmesi riski tamamen ortadan kaldırmaz, ancak genel sağlık açısından da yarar sağlar ve tedavi gerektiğinde sürecin daha rahat yürütülmesine katkıda bulunur:

• Menopoz sonrası dönemde kilo fazlalığı ve hareketsiz yaşam biçimi
• Düzenli alkol tüketimi ile sigara kullanımı
• Uzun süreli ve denetimsiz hormon replasman tedavisi kullanımı
• Hiç doğum yapmamış olmak ya da ilk doğumun ileri yaşta gerçekleşmesi
• Emzirme süresinin kısa tutulması
• Göğüs bölgesine geçmişte uygulanmış radyoterapi öyküsü
• Önerilen tarama programlarının aksatılması ve kontrollerin ertelenmesi

Meme kanseri tanısı, muayene ve görüntüleme bulgularının biyopsiyle doğrulanmasıyla konur. Görüntülemede şüpheli görünen bir bulgu tek başına kesin tanı sağlamaz; benzer görünümler iyi huylu durumlarda da ortaya çıkabilir.

Kesin sonuç, alınan doku örneğinin patoloji laboratuvarında incelenmesiyle netleşir ve tedavi planı ancak bu rapordan sonra kurulur. Aceleci kararlardan kaçınılmasının nedeni budur.

Süreç genellikle ayrıntılı hekim muayenesiyle başlar. Kitlenin boyutu, kıvamı, hareketliliği, cilt ve meme başı bulguları ile koltuk altı lenf bezleri tek tek değerlendirilir.

Şikayetin ne zaman başladığı, adet döngüsüyle ilişkisi, kullanılan ilaçlar ve aile öyküsü de sorgulanır. Muayene bulguları, hangi görüntüleme yönteminin öncelikli olacağını belirler.

Kırk yaş üzerinde mamografi öncelikli yöntemdir; genç yaşta ve yoğun meme dokusunda ultrason öne çıkar.

İki yöntem çoğu zaman birbirini tamamlar ve birlikte istenebilir. Seçilmiş durumlarda meme MR görüntülemesi eklenerek hastalığın yaygınlığı daha ayrıntılı incelenir. Koltuk altı ultrasonu ise lenf bezlerinin durumu hakkında tedavi planını doğrudan etkileyen bilgi verir.

Şüpheli bir bulgu saptandığında görüntüleme eşliğinde biyopsi yapılarak tanı doğrulanır; biyopsi türleri ayrı bir yazının konusudur. Patoloji raporunda tümörün tipi, derecesi, hormon alıcısı ve HER2 durumu bildirilir.

Tedavi planı, tüm bu veriler tamamlandıktan sonra hekim değerlendirmesiyle şekillenir ve gerektiğinde multidisipliner konseyde ele alınarak son halini alır.

Evreleme, hastalığın vücutta ne kadar yaygın olduğunu ortak bir dille tanımlama yöntemidir. Uluslararası kabul gören TNM sistemi kullanılır; tümörün boyutu, lenf bezlerinin durumu ve uzak yayılım varlığı ayrı ayrı incelenip birlikte değerlendirilir.

Bu üç bileşen bir araya getirilerek evre belirlenir ve tedavinin kapsamı buna göre planlanır.

Evre, kabaca sıfırdan dörde kadar sıralanır. Sıfırıncı evre hücrelerin kanal içinde sınırlı kaldığı durumu tanımlar; ilerleyen evreler tümörün büyümesini, koltuk altı lenf bezlerine ulaşmasını ve daha sonra uzak organlara yayılmasını anlatır.

Evre yükseldikçe tedavi planı genişler ve birden fazla yöntem birlikte kullanılır. Yine de evre tek başına gidişatı belirlemez.

Günümüzde evre tek başına yeterli bir ölçüt sayılmaz. Hormon alıcısı durumu, HER2 sonucu ve hücrelerin bölünme hızı da karara katılır. Bu nedenle aynı evredeki iki kişide farklı tedavi sıralaması tercih edilebilir.

Bazı durumlarda ilaç tedavisi cerrahiden önce planlanarak tümörün küçülmesi ve ameliyatın daha sınırlı yapılabilmesi hedeflenir.

Ameliyat öncesinde belirlenen klinik evre, cerrahi sonrası patoloji sonucuna göre güncellenebilir. Çıkarılan doku ile lenf bezlerinin mikroskop altında incelenmesi tabloyu daha kesin biçimde ortaya koyar.

Nihai tedavi planı, bu son veriler multidisipliner konseyde ele alındıktan sonra karara bağlanır ve kişiyle ayrıntılı biçimde paylaşılır.

Cerrahi, meme kanseri tedavisinin çoğu durumda temel basamağıdır; amaç tümörü çevresindeki sağlam dokuyla birlikte tümüyle çıkarmaktır.

Ameliyatın kapsamı tümörün boyutuna, memedeki yerleşimine, odak sayısına, meme hacmine ve koltuk altı bulgularına göre belirlenir. Kişinin genel sağlık durumu, yaşı ve varsa daha önce aldığı tedaviler de bu kararın parçasıdır.

Temel ayrım, memenin korunduğu ameliyatlar ile meme dokusunun tamamının alındığı mastektomi arasındadır. Meme koruyucu cerrahi uygun kişilerde tercih edilir ve genellikle radyoterapiyle tamamlanır.

Onkoplastik yaklaşımlar ise tümör çıkarılırken kalan dokunun yeniden düzenlenmesini kapsar; kozmetik sonucun korunması hedeflenir. Bu iki başlık ayrı yazılarda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Hangi yöntemin seçileceği, görüntüleme ve patoloji sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle netleşir. Kişinin beklentileri, eşlik eden hastalıkları ve daha önce geçirdiği ameliyatlar da karara katılır.

Bu görüşme için deneyimli bir Samsun genel cerrah tarafından yapılan ayrıntılı muayene ve seçeneklerin sakin biçimde konuşulduğu bir randevu önemlidir. Sorular için ikinci bir görüşme planlanabilir.

Ameliyat sonrası ilk günlerde bölgede hassasiyet, ödem ve sınırlı hareket kısıtlılığı beklenebilir. Yara bakımı, kol egzersizleri, dren takibi ve hangi durumlarda hemen başvurulması gerektiği hakkında bilgilendirme yapılır.

İyileşme süresi uygulanan cerrahinin kapsamına ve kişiye göre değiştiği için önceden kesin bir süre verilmez; kontrol randevularında durum yeniden değerlendirilir.

Koltuk altı lenf bezlerinin değerlendirilmesi, meme kanserinin bölgesel yayılım gösterip göstermediğini ortaya koyan basamaktır.

Meme dokusundan gelen lenf sıvısı önce bu bezlere ulaşır; hastalık yayıldığında ilk uğradığı duraklar da buralardır. Bu nedenle lenf bezlerinin durumu hem evrelemeyi hem de ameliyat sonrası tedavi kararlarını doğrudan etkiler.

İlk adım muayene ve koltuk altı ultrasonudur. Şüpheli görünen bir lenf bezi saptanırsa ameliyat öncesinde örnekleme yapılabilir ve sonuç cerrahi planı değiştirebilir.

Klinik olarak şüpheli bulgu bulunmayan kişilerde ise koltuk altının tamamını çıkarmak yerine sentinel lenf bezi biyopsisi yöntemi tercih edilir. Böylece gereksiz girişimlerden kaçınılmış olur.

Sentinel lenf bezi, tümörden gelen lenf akımının ulaştığı ilk bezdir. Ameliyat sırasında mavi boya ya da işaretleyici madde uygulanır; işaretlenen bez bulunarak çıkarılır ve patolojik olarak incelenir.

Bu bezde tümör hücresi görülmediğinde, diğer lenf bezlerinin de büyük olasılıkla temiz olduğu kabul edilir ve koltuk altına ek girişim yapılmaz.

Tutulum saptandığında koltuk altı lenf bezlerinin daha geniş biçimde temizlenmesi ya da bölgeye radyoterapi uygulanması gündeme gelebilir. Geniş temizlik sonrasında kolda şişlik anlamına gelen lenfödem gelişebildiği için gereksiz girişimden kaçınmak esastır.

Kol çevresinin düzenli takibi, erken dönemde başlanan egzersizler ve günlük yaşamda alınacak basit önlemler bu açıdan önem taşır.

Cerrahi dışı tedaviler, ameliyatla çıkarılan hastalığın tekrarlama olasılığını azaltmayı ve vücutta kalmış olabilecek hücreleri hedeflemeyi amaçlar. Radyoterapi, kemoterapi, hormon tedavisi ve hedefe yönelik ilaç tedavileri bu başlık altında yer alır.

Hangilerinin, hangi sırayla ve ne kadar süreyle uygulanacağı patoloji sonucuna ve hastalığın yaygınlığına göre belirlenir.

Bu tedavilerin planlanması ve uygulanması ilgili uzmanlık alanlarınca yürütülür. Genel cerrahi uzmanı sürecin cerrahi basamağını üstlenir; kararlar ise farklı branşların bir arada bulunduğu konseyde alınır.

Böylece kişiye özgü, bütüncül ve tek merkezden takip edilebilen bir plan oluşur. Konsey toplantılarında genellikle şu başlıklar ele alınır:

• Görüntüleme bulgularının ve patoloji raporunun birlikte yorumlanması
• Uygulanacak cerrahinin kapsamı ve zamanlaması
• İlaç tedavisinin ameliyat öncesinde mi sonrasında mı verileceği
• Radyoterapi gerekliliği ile uygulanacak bölgenin belirlenmesi
• Hormon alıcısı ve HER2 durumuna göre ilaç seçimi
• Genetik danışmanlık ve aile bireylerinin taranması ihtiyacı
• Takip aralıklarının ve kontrol içeriğinin planlanması

Bazı durumlarda ilaç tedavisi cerrahiden önce uygulanır. Bu yaklaşım tümörü küçülterek daha sınırlı bir ameliyatı mümkün kılabilir ve tedaviye verilen yanıtın doğrudan gözlenmesini sağlar.

Karar, tümörün biyolojik özellikleri, boyutu ve koltuk altı bulguları birlikte değerlendirildikten sonra konseyde verilir; süreç boyunca yanıt görüntülemeyle izlenir.

Tedavi süreci boyunca beslenme desteği, fizyoterapi ve psikolojik destek de planın parçası olabilir. Kol hareketlerinin korunması, düzenli yürüyüş, uyku düzeni ve yeterli protein alımı günlük yaşama dönüşü kolaylaştırır.

Destek ihtiyacı kişiden kişiye değişir; takip görüşmelerinde yeniden gözden geçirilir ve gerektiğinde ilgili birimlere yönlendirme yapılır.

Tedavi sonrası takip, hastalığın tekrarını erken fark etmeyi ve tedaviye bağlı gelişebilecek sorunları yönetmeyi amaçlayan düzenli kontrol sürecidir. Takip aralıkları ilk yıllarda daha sık tutulur, zaman geçtikçe seyrekleşir.

Kontrol sıklığı ve içeriği uygulanan cerrahiye, ek tedavilere ve kişinin şikayetlerine göre kişiselleştirilir; sabit bir program herkese uygulanmaz.

Kontrollerde muayene yapılır, gerekli görülen görüntülemeler istenir ve kullanılan ilaçların yan etkileri gözden geçirilir. Kemik sağlığı, kalp damar durumu ve menopozla ilgili şikayetler de değerlendirilebilir.

Ameliyat bölgesinde yeni bir sertlik, cilt değişikliği ya da koltuk altında şişlik fark edildiğinde randevu beklenmeden başvurulmalıdır; ara dönemde ortaya çıkan şikayetler ertelenmemelidir.

Günlük yaşamda dikkat edilmesi önerilen başlıklar aşağıda toplanmıştır. Bunlar tedavinin yerine geçmez; süreci destekleyen, iyileşmeyi kolaylaştıran ve genel sağlığı koruyan alışkanlıklardır. Hangilerinin öncelikli olduğu kişinin durumuna göre değişir:

• Kontrol randevularına ve ilaç kullanım düzenine sadık kalmak
• Ameliyat tarafındaki kola yönelik önerilen egzersizleri sürdürmek
• Kolda şişlik, gerginlik ya da uyuşma hissini geciktirmeden bildirmek
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Sebze ve lif ağırlıklı dengeli beslenmek, kilo kontrolünü sağlamak
• Haftaya yayılmış düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı edinmek
• Yara ve cilt bakımı önerilerini eksiksiz uygulamak
• Uyku düzenine dikkat etmek ve gerektiğinde destek almaktan çekinmemek

Meme kanseri, tedavi tamamlandıktan yıllar sonra da tekrarlayabilen bir hastalıktır; bu nedenle takip belirli bir süreyle sınırlı tutulmaz.

Tekrarlama olasılığı kişiden kişiye değişir ve yalnızca hekim değerlendirmesiyle yorumlanabilir. Düzenli kontrol, olası bir sorunun erken aşamada ele alınmasını ve tedavinin daha rahat planlanmasını sağlar. Diğer memenin taranması da takibin parçasıdır.

Samsun meme kanseri tedavisi doğru tanı, uygun cerrahi ve gerektiğinde eklenen destekleyici tedavilerin bir arada yürütüldüğü bütüncül bir süreçtir.

Her basamak, kişinin tümör özellikleri ve genel sağlık durumu dikkate alınarak planlanır; kararlar multidisipliner konseyde ele alınarak netleşir ve süreç boyunca yeniden gözden geçirilir.

Erken fark edilen hastalıkta tedavi seçenekleri daha geniştir ve süreç çoğunlukla daha sınırlı girişimlerle yürütülebilir. Bu nedenle önerilen tarama programlarına uymak, memede fark edilen değişiklikleri ertelemeden değerlendirmek ve kontrolleri aksatmamak önemlidir. Sonuçların kişiden kişiye değişebileceği de unutulmamalıdır.

Memede yeni bir kitle, cilt değişikliği ya da meme başı akıntısı fark ettiyseniz bir genel cerrahi uzmanına başvurabilirsiniz.

Muayene ve gerekli incelemeler sonrasında durumunuza uygun yol haritası birlikte belirlenir; sürecin her aşaması, soru bırakmayacak biçimde anlatılır ve kararlar sizinle birlikte alınır.