Samsun Mastit Tedavisi

Mastit, meme dokusunun iltihaplanmasıdır. Çoğu olguda tabloya bakteriyel bir enfeksiyon eşlik eder ve memenin bir bölümünde kızarıklık, sertlik, ısı artışı ve ağrı ortaya çıkar.

Şikâyetler genellikle tek memede ve memenin belirli bir bölgesinde yoğunlaşır. Etkilenen alan elle muayenede çevresine göre daha sıcak ve belirgin biçimde hassastır.

Mastitin en sık görülen biçimi laktasyonel mastittir; yani emzirme dönemine bağlı gelişen mastittir. Daha seyrek olarak emzirmeyle ilişkisi bulunmayan mastitler de görülebilir.

Bu ayrım tedavinin planlanmasında belirleyici olduğu için hekim değerlendirmesiyle netleştirilir. Hangi grupta olduğunun anlaşılması, hem ilaç seçimini hem de izlenecek yolu değiştirir.

Mastit yalnızca ağrı veren geçici bir durum değildir. İltihabın sınırlanamadığı olgularda meme içinde iltihap toplanması, yani apse gelişebilir. Apse ortaya çıktığında tedavi ilaçla sınırlı kalmaz ve girişim gerekir. Bu nedenle şikâyetlerin başlamasından itibaren geçen sürenin kısa tutulması, tedavinin seyri açısından belirleyicidir.

Memede kızarıklık ve ağrının her zaman mastit anlamına gelmediğini de belirtmek gerekir. Süt kanalı tıkanıklığı, meme başı çevresindeki tahriş ya da cilt kaynaklı iltihaplar benzer bulgular verebilir. Ayrım muayeneyle yapılır ve gerektiğinde görüntülemeyle desteklenir.

• En sık doğum sonrası ilk haftalarda görülür
• Genellikle tek memeyi ve memenin bir bölgesini tutar
• Ateş, üşüme ve halsizlik gibi genel belirtiler eşlik edebilir
• Erken tedavi edilmediğinde meme apsesine ilerleyebilir
• Emzirmenin sürdürülmesi tedavinin bir parçasıdır

Meme dokusunun süt üreten bölümleri ile bu sütü meme başına taşıyan kanallar bir ağ oluşturur. Bu ağın herhangi bir noktasında akışın durması, çevredeki dokuda iltihabi bir tepkiye yol açabilir.

Mastit çoğu zaman böyle bir noktadan başlar ve tedavi edilmezse çevre dokuya yayılma eğilimi gösterir.

Mastit, memede biriken sütün boşaltılamaması ve meme başındaki çatlaklardan bakterinin doku içine geçmesi sonucu oluşur.

Bu iki etken çoğu zaman bir arada bulunur: durgun süt bakterilerin çoğalması için elverişli bir ortam yaratır, meme başındaki çatlaklar ise cilt yüzeyindeki bakteriler için giriş kapısı oluşturur.

Bebeğin memeyi doğru kavrayamaması, emzirme aralarının uzaması, tek taraflı emzirme alışkanlığı ya da memenin her öğünde tam boşaltılmaması süt birikimini artırır.

Sıkı sütyen kullanımı, göğse baskı yapan çanta kayışları ve uyku sırasında memeye gelen uzun süreli basınç da süt akışını zorlaştırabilen etkenler arasındadır.

• Meme başında çatlak, yara ya da tahriş bulunması
• Emzirme sıklığının azalması veya öğün atlanması
• Bebeğin memeyi yanlış kavraması ve etkili ememesi
• Sütün bir kanalda birikerek tıkanıklık oluşturması
• Aşırı yorgunluk, uykusuzluk ve yetersiz beslenme
• Memeye baskı yapan dar giysi ve sutyen kullanımı
• Emzirmeden ani kesilme ya da sağım düzeninin bozulması

Doğum sonrası ilk haftalarda süt üretimi ile bebeğin ihtiyacı henüz tam olarak dengelenmemiştir. Bu dönemde memenin fazla dolması ve boşaltmanın gecikmesi sık rastlanan bir durumdur.

Annenin yorgunluğu ve uyku düzensizliği bağışıklık direncini de etkilediğinden, aynı dönemde enfeksiyon riski artmış olur.

Emzirme dışı dönemde de mastit görülebilir. Sigara kullanımı, meme başı çevresindeki kanalların iltihaplanması ve meme başı delme işlemleri bu tabloya zemin hazırlayabilir. Bu grupta nedenin araştırılması ve ayırıcı tanının yapılması daha titiz bir yaklaşım gerektirir; tedavi planı muayene sonrasında netleşir.

Etken bakteriler genellikle cilt yüzeyinde ya da bebeğin ağız florasında normalde bulunan mikroorganizmalardır.

Bu bakteriler sağlıklı bir meme başından zarar vermeden geçemez; ancak çatlak veya yara varlığında dokuya ulaşabilir. Meme başı bakımının ihmal edilmemesi bu nedenle önem taşır.

Mastit belirtileri, memenin bir bölgesinde ani başlayan ağrı, kızarıklık, şişlik ve ısı artışıyla kendini gösterir. Bu yerel bulgulara çoğu zaman ateş, üşüme titreme ve tüm vücutta hissedilen belirgin bir yorgunluk eşlik eder.

Tablo saatler içinde belirginleşebildiği için sabah hafif olan şikâyetler akşam çok daha rahatsız edici hâle gelebilir.

• Memenin bir bölümünde kızarık, sert ve hassas alan
• Dokunmakla ve emzirmekle artan zonklayıcı ağrı
• 38 derece ve üzerinde ateş, üşüme ve titreme
• Kas ağrısı, halsizlik ve grip benzeri genel bozukluk
• Meme başında çatlak, kabuklanma veya akıntı
• Koltuk altında ele gelen hassas lenf bezi
• Etkilenen memeden süt akışının azalması

Ateşin yükselmesi, kızarıklığın hızla genişlemesi ya da memede giderek yumuşayan ve dalgalanma hissi veren bir şişlik oluşması vakit kaybetmeden başvuru gerektirir.

Bu bulgular meme apsesi gelişimini düşündürebilir ve tedavi planının değişmesine yol açar. Aynı şekilde tedaviye rağmen ateşin düşmemesi de yeniden değerlendirme nedenidir.

Belirtiler her hastada aynı şiddette görülmez. Bazı annelerde yalnızca hafif bir hassasiyet ve yorgunluk varken, bazılarında yüksek ateşle seyreden ağır bir tablo ortaya çıkabilir. Şikâyetlerin hafif olması tedavi gerekmediği anlamına gelmez; tablonun seyri hekim değerlendirmesiyle öngörülür.

Emziren annelerin sık karşılaştığı bir başka durum süt kanalı tıkanıklığıdır. Tıkanıklık ile mastit kolayca karışabilir; ancak ateşin varlığı, kızarıklığın belirginliği ve genel durumun bozulması ayrımda yol göstericidir.

Aşağıdaki tablo iki durum arasındaki temel farkları özetlemektedir.

Emzirme döneminde görülen mastit, süt üretiminin en yoğun olduğu haftalarda memenin yeterince boşaltılamamasıyla başlayan enfeksiyon tablosudur. En sık doğumdan sonraki ilk aylarda görülür; ancak emzirmenin sürdüğü her dönemde ortaya çıkabilir. Laktasyonel mastit adıyla anılan bu biçim, mastit olgularının büyük bölümünü oluşturur.

Bu dönemde memede süt akışının kesintiye uğraması tablonun merkezinde yer alır. Bebeğin emme düzeninin değişmesi, gece öğünlerinin atlanması ya da işe dönüşle birlikte sağım aralıklarının uzaması sık rastlanan tetikleyicilerdir. Bebeğin ek gıdaya geçtiği dönemde emzirme sıklığının azalması da benzer bir etki yaratabilir.

Laktasyonel mastitte tedavinin ayırt edici yanı, süt akışının durdurulmaması gerektiğidir. Memenin boşaltılmaya devam edilmesi hem şikâyetleri hafifletir hem de iyileşmeyi hızlandırır. Emzirmenin ani biçimde kesilmesi çoğu zaman tabloyu kötüleştirir ve meme içinde iltihap toplanma riskini artırır.

Annenin dinlenmesi de tedavinin göz ardı edilen bir parçasıdır. Uykusuzluk ve yorgunluk iyileşmeyi yavaşlatır, ağrı algısını artırır. Bu dönemde ev içi desteğin artırılması, sıvı alımının düzenlenmesi ve emzirme öğünlerinin bir düzene oturtulması tedaviyi tamamlayan basit ama etkili adımlardır.

Emzirmenin bırakıldığı geçiş döneminde de mastit görülebilir. Süt üretimi bir anda durmadığı için, emzirme sıklığı hızla azaltıldığında memede birikme olur. Bu nedenle emzirmeyi sonlandırırken öğün sayısının kademeli olarak azaltılması, hem anne konforu hem de enfeksiyon riski açısından önerilir.

Mastit tanısı büyük ölçüde hastanın şikâyetleri ve fizik muayene bulgularıyla konur. Memede kızarık, sıcak ve hassas bir alanın bulunması, buna ateş ve halsizliğin eşlik etmesi çoğu olguda tanı için yeterlidir. Görüntüleme her hastada gerekmez; ancak seçilmiş durumlarda ayırıcı tanı için istenir.

Muayenede memenin tümü elle değerlendirilir; sertliğin sınırları, cilt bulguları ve meme başındaki çatlaklar incelenir. Koltuk altı lenf bezleri kontrol edilir. Şikâyetlerin ne zaman başladığı, emzirme düzeni, daha önce benzer bir atak yaşanıp yaşanmadığı ve kullanılan ilaçlar ayrıntılı biçimde sorgulanır.

Ateşi yüksek olan, tedaviye birkaç gün içinde yanıt vermeyen veya memede yumuşak bir şişliği bulunan hastalarda meme ultrasonografisi istenir. Ultrason, iltihabın doku içinde toplanıp toplanmadığını gösterir ve apse saptandığında boşaltma işlemine yol gösterir. İşlem ağrısızdır ve emzirme dönemi için uygundur.

Gerekli görüldüğünde kan sayımı gibi laboratuvar incelemeleri yapılabilir; apse boşaltıldığında alınan örnek kültüre gönderilerek etken bakteri araştırılır. Bu inceleme, antibiyotiğin gerektiğinde değiştirilmesine olanak tanır. Hangi tetkiklerin gerekli olduğu kişiden kişiye değişir ve muayene sonrasında netleşir.

Şikâyetlerin başlangıcından itibaren izlenen seyir de tanıda değerlidir. Bu nedenle hastalardan ateş ölçümlerini not etmeleri ve kızarıklığın sınırlarını takip etmeleri istenebilir. Kontrol muayenesinde bu bilgiler, tedavinin işe yarayıp yaramadığının değerlendirilmesini kolaylaştırır ve gereksiz tetkiklerin önüne geçer.

Mastit tedavisi, memenin düzenli boşaltılması, uygun antibiyotik kullanımı ve ağrı ile ateşin denetim altına alınması üzerine kurulur. Bu üç başlık birlikte yürütüldüğünde şikâyetler çoğu hastada birkaç gün içinde belirgin biçimde geriler. Tedavinin hiçbir ayağı tek başına yeterli değildir.

Tedavinin en kritik parçası süt akışının sürdürülmesidir. Etkilenen memeden emzirmeye ya da sağmaya devam edilmesi, biriken sütün uzaklaştırılmasını sağlar. Emzirme öncesinde uygulanan ılık kompres akışı kolaylaştırırken, öğün sonrasında uygulanan soğuk kompres ödemi ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.

• Etkilenen memeden sık aralıklarla emzirmeye devam etmek
• Bebek yeterince emmiyorsa memeyi pompa ya da elle boşaltmak
• Emzirme öncesi ılık, sonrası soğuk uygulama yapmak
• Sert masajdan kaçınıp memeyi nazikçe boşaltmaya çalışmak
• Hekimin önerdiği antibiyotiği süresi dolana kadar kullanmak
• Ağrı ve ateş için emzirmeye uygun ağrı kesici almak
• Dinlenmeye ve yeterli sıvı alımına özen göstermek

Antibiyotik seçimi emzirme durumu, alerji öyküsü ve tablonun ağırlığı dikkate alınarak yapılır. Bu amaçla kullanılan ilaçların büyük bölümü emzirmeyle uyumludur ve bebeğe geçen miktar önemsizdir. Şikâyetler azalsa bile tedavinin yarıda bırakılmaması gerekir; erken kesme hem tekrarlama hem de apse riskini artırır.

Ağrı kesici kullanımı tedavinin ihmal edilmemesi gereken bir parçasıdır. Ağrı azaldığında anne memeyi daha rahat boşaltır, bu da iyileşmeyi hızlandırır. Emzirme döneminde kullanımı uygun görülen ağrı kesiciler hekim önerisiyle belirlenir ve önerilen dozların dışına çıkılmaz.

Uygun tedaviye rağmen iki üç gün içinde düzelme olmayan hastalarda değerlendirme yenilenir. Bu aşamada öncelikle apse gelişimi araştırılır. Antibiyotiğe yanıt vermeyen ve tekrarlayan tablolarda farklı bir mastit tipi düşünülür; nadiren inflamatuar meme kanseri benzer görünebildiği için yanıt alınamayan olgularda bu olasılık da araştırılır.

Emzirme dönemi mastiti çoğu zaman ilaç tedavisiyle çözülse de, ilerleyen olgularda cerrahi girişim gerekebilir. Bu nedenle şikâyetler sürüyorsa bir Samsun genel cerrah değerlendirmesi ertelenmemelidir. Tedavi planı hastanın bulgularına, ateşin seyrine ve ultrason sonucuna göre yeniden düzenlenir.

Meme apsesi, iltihabın doku içinde sınırlı bir boşlukta toplanmasıdır ve tek başına antibiyotikle çözülmez; toplanan iltihabın boşaltılması gerekir.

Muayenede memede yumuşak, dalgalanma hissi veren bir şişlik ele gelmesi apseyi düşündürür. Tanı ultrasonografiyle doğrulanır ve apsenin büyüklüğü ölçülür.

Küçük ve yüzeyel apselerde ilk seçenek ultrason eşliğinde ince iğneyle boşaltmadır. Lokal anestezi uygulanarak yapılan bu işlemde apse içeriği dışarı alınır, gerektiğinde birkaç gün arayla tekrarlanır.

Antibiyotik tedavisi işlemle birlikte sürdürülür ve hasta yakın aralıklarla kontrole çağrılır.

Büyük, çok bölmeli ya da iğneyle yeterince boşalmayan apselerde küçük bir kesiyle cerrahi boşaltma tercih edilir.

Boşluk temizlenir ve gerektiğinde geçici bir dren yerleştirilir. Yöntem seçimi apsenin büyüklüğüne, yerleşimine ve hastanın genel durumuna göre hekim değerlendirmesiyle belirlenir.

Boşaltma sonrasında pansuman ve kontrol muayeneleri sürdürülür. Alınan örnek kültüre gönderilerek antibiyotik gerektiğinde yeniden düzenlenir. Kozmetik sonucun korunması için kesi yerinin mümkün olduğunca uygun bölgeden seçilmesi hedeflenir; iyileşmenin süresi ve görünümü kişiden kişiye değişir.

Boşaltma sonrasında da emzirme mümkün olduğunca sürdürülür. Memenin boş kalması iyileşmeyi hızlandırdığı için, işlem yapılan taraftan emzirmek ya da sağmak tedavinin parçası sayılır.

Hangi tarafın nasıl kullanılacağı, kesi yerinin konumuna göre hekim değerlendirmesiyle belirlenir.

Mastit sırasında emzirmeye kural olarak devam edilebilir ve devam edilmesi önerilir. Enfeksiyon meme dokusundadır; sütün bebeğe zarar verdiğini gösteren bir durum söz konusu değildir.

Memenin boşaltılması tedavinin ayrılmaz bir parçası olduğundan emzirme aynı zamanda tedavi edici bir işlev görür.

Emzirmenin ani biçimde kesilmesi memede süt birikimini artırır, ağrıyı şiddetlendirir ve apse gelişimine zemin hazırlar.

Bebek ağrı nedeniyle etkilenen memeden yeterince ememiyorsa, öğün sağlıklı memeden başlatılıp süt refleksi oluştuktan sonra etkilenen memeye geçilebilir; gerektiğinde pompa desteği alınır.

Bazı bebekler enfeksiyon sırasında sütün tadındaki geçici değişiklik nedeniyle o memeyi reddedebilir. Bu durumda meme boş bırakılmamalı, elle ya da pompayla düzenli olarak boşaltılmalıdır. Şikâyetler gerilerken bebeğin çoğunlukla yeniden aynı memeyi kabul ettiği görülür.

Apse boşaltılan hastalarda kesi yeri meme başına çok yakınsa ya da akıntı emzirmeyi engelliyorsa, o memeden geçici olarak ara verilip sağım yapılabilir. Bu kararlar bireysel olarak alınır ve muayene sonrasında netleşir; genel bir kural yerine hastanın kendi bulguları esas alınır.

Antibiyotik kullanımı emzirmeye engel değildir. Emzirme dönemine uygun ilaçlar seçildiğinde sütün verilmesinde bir sakınca görülmez. İlaç kullanımı nedeniyle sütün atılması gibi bir uygulama, hekim tarafından özellikle önerilmedikçe gerekmez ve süt üretiminin azalmasına yol açabilir.

Mastitin tekrarlamasını önlemenin temeli, memenin düzenli boşaltılması ve meme başı bütünlüğünün korunmasıdır.

Bir kez mastit geçirmiş annelerde tablo aynı emzirme döneminde yeniden ortaya çıkabilir; bu nedenle atak geçtikten sonra da koruyucu alışkanlıkların sürdürülmesi önem taşır.

• Emzirme öğünlerini uzun aralarla atlamamak
• Her öğünde memenin yeterince boşaldığından emin olmak
• Bebeğin meme başını doğru kavramasını sağlamak
• Meme başı çatlaklarını erken dönemde tedavi etmek
• Memeye baskı yapan dar sutyen ve kayışlardan kaçınmak
• Emzirmeyi bırakırken sıklığı kademeli olarak azaltmak
• Yorgunluğu azaltmak, sıvı ve besin alımını düzenlemek

Bebeğin emme tekniğinin gözden geçirilmesi tekrarları azaltan en etkili adımlardan biridir. Yanlış kavrama hem meme başında çatlak oluşturur hem de memenin tam boşalmasını engeller. Emzirme danışmanlığı bu noktada destekleyici olabilir ve annenin günlük düzenine uygun bir çözüm bulunmasını kolaylaştırır.

Sigara kullanımının bırakılması, özellikle emzirme dışı dönemde görülen tekrarlayan mastitlerde önerilen önlemler arasındadır.

Meme başı çevresinde tahriş yaratan ürünlerden kaçınmak ve cildin nemini korumak çatlak oluşumunu azaltır. Basit görünen bu önlemler tekrar sıklığını düşürmede etkilidir.

Kısa aralıklarla tekrarlayan, hep aynı bölgede yerleşen ya da antibiyotik tedavisine yanıt vermeyen tablolarda nedenin ayrıntılı araştırılması gerekir. Bu durumda ileri değerlendirme planlanır, görüntüleme yenilenir ve gerektiğinde tanı multidisipliner konseyde karara bağlanır.

Meme başı çatlaklarında kullanılacak bakım ürünleri de hekim önerisiyle seçilmelidir. Her öğün sonrası memenin kurulanması, sürekli nemli kalan pedlerin sık değiştirilmesi ve doğru sutyen seçimi, çatlak oluşumunu azaltan pratik önlemlerdir. Bu alışkanlıklar emzirme süresi boyunca sürdürülmelidir.

Samsun mastit tedavisi, erken başvuru halinde çoğu hastada ilaç tedavisi ve düzenli meme boşaltımıyla yürütülen bir süreçtir. Belirtilerin ilk gününde harekete geçmek, apse gelişimini önlemenin en etkili yoludur. Beklemek ise tabloyu ağırlaştırma eğilimindedir.

Emzirme döneminde ortaya çıkan mastitte süt akışının sürdürülmesi tedavinin merkezinde yer alır. Emzirmenin kesilmesi çoğu zaman fayda sağlamaz, aksine şikâyetleri artırabilir. Antibiyotik tedavisi hekim önerisiyle başlanır ve önerilen süre boyunca eksiksiz olarak tamamlanır.

Ateşin sürmesi, memede yumuşak bir şişlik ortaya çıkması ya da şikâyetlerin birkaç gün içinde gerilememesi durumunda değerlendirme yenilenmelidir. Tedavi yaklaşımı hastanın bulgularına göre belirlenir, gerekli görüldüğünde ileri inceleme yapılır ve tanı multidisipliner konseyde karara bağlanır.

Meme sağlığıyla ilgili her şikâyette olduğu gibi mastitte de en doğru yaklaşım, belirtileri yorumlamaya çalışmak yerine muayeneye başvurmaktır. Doğru tanı konduğunda tedavi çoğu hastada kısa sürede sonuç verir ve emzirme sürecine devam edilmesi mümkün olur.